نحوه نوشتن عنوان مقاله

در این بخش با نحوه نگارش عنوان مقاله یا title مقاله، ویژگی های عنوان مقاله برای مقالات علمی و پژوهشی، عنوان مقالات ISI، عنوان مقالات ISC، مقالات Scopus، مقالات نمایه pubmed یا medline برای حوزه پزشکی آشنا می شوید.
معمولا اولين چيزي كه در يك مقاله به چشم مي‏آيد، عنوان مقاله است. عنوان اولين چيزي است كه توجه خواننده را به خود جلب مي‏كند و اگر درست و قوي باشد، حتي يك خواننده‏ي اتفاقي را به سراغ متن مي‏فرستد. پس، سعي كنيد عنوان شما حداكثر گيرايي را داشته باشد تا بتواند خواننده را به ادامه مطالعه ترغيب كند. اگر عنوان مقاله شما گيرايي لازم را نداشته باشد و از همه مهم‏تر اين‏كه مبهم و نامفهوم باشد، حتي يك خواننده‏ي متعهد و متخصصي را كه در زمينه موردنظر شما كار مي‏كند مي‏تواند از ادامه خواندن مقاله منصرف نمايد.

ويژگي‏هاي عنوان مقاله

عنوان مقاله مي بايست ساده، قابل فهم، واضح و قابل پردازش باشد

درك، تحليل و پردازش يك عنوان مقاله نبايد براي خواننده ايجاد اشكال نمايد. اگر خواننده براي درك يك عنوان مجبور شود بيش از يك بار آن را بخواند، اين امر نشان مي‏دهد كه عنوان شما به خوبي نگاشته نشده و مي‏بایست در انتخاب عنوان موردنظر خود تجديدنظر نماييد. براي اين منظور پيشنهاد مي‏گردد وقتي عنوان خود را نگاشتيد آن را به چند نفر بدهيد تا بخوانند و برداشت خود را با خواندن اول مطرح نمايند. اگر برداشت‏هاي ارائه شده هماني بود كه مدنظر شماست پس در اين راستا موفق بوده‏ايد. اگر مخاطبان احتمالي شما متخصصان هستند و شما يك مقاله علمي اعم از پژوهشي، مروري، انتقادي، يا ترويجي مي‏نويسيد، كاربرد واژگان و اصطلاح‏هاي فني اشكالي ندارد، اما باز هم استفاده از اين واژه‏ها و اصطلاح‏ها بايد در حدي باشد كه متخصصان بيشتري آن‏ها را بفهمند.

عنوان مقاله مي‏ بايست تا حد ممكن كوتاه و مختصر باشد

تا حد ممكن سعي كنيد عنوان شما كوتاه و متخصر باشد، البته مشروط بر آن‏ كه اين اختصارگويي مانع گويايي و رسايي عنوان نشود. «اختصار براي ارتباط موفق در نويسندگي هم حياتي است. عنوان‏هاي كوتاه تكان‏دهنده‏تر است. علاوه بر اين كه جاي كمتري مي‏گيرد، واضح‏تر است و بطور اجتناب‏ناپذيري سردبيران آن را ترجيح مي‏دهند. بسيار ارزنده است كه هنگام تهيه عنوان حتي‏الامكان از عبارت‏هاي كوتاه و پرمغز استفاده كنيد و هرچه بيشتر از كلمه‏هاي آن بكاهيد. ترديدي نيست كه خواندن عنوان كوتاه آسان‏تر از خواندن عنوان بلند است. درواقع شما در انتخاب عنوان خود مي‏بايست دقيق و موجز عمل كنيد و سعي كنيد از كمترين واژه‏ها براي رساندن منظور خودتان استفاده نماييد. در مورد طول عنوان، اكثر مجلات محدوديتي ذكر مي‏كنند. در اين مورد. گرچه در راهنماي نويسندگان مجلات مختلف، تفاوت‏هايي ديده مي‏شود. معمولا از نويسندگان خواسته مي‏شود كه طول عنوان بيش از 10 الي 15 كلمه نباشد. اسلوب برخي ديرگ از مجلات ايجاب مي‏كند كه عنوان مقاله از 2 خط چاپي تجاوز نكند» (شيراني، 1386، ص 31).
وقتي عنوان شما طولاني مي‏شود و اينطور عنوان تاثير زيادي در معني  درك بهتر آن مي‏گذارد، شايد استفاده از عنوان فرعي راه‏گشا باشد. در اين حالت، عنوان اصلي را مي‏نويسيم و بعد جلوي آن دو نقطه گذاشته و عنوا ن فرعي را مي‏آوريم. براي نمونه، «جامعه‏شناسي فرديناندتونيس با تاكيد بر گمين شافت و گزل شافت و مصداق‏هاي واقعي آن‏ها: اراده‏ي ذاتي، اراده‏ي اختياري، گسيختگي، دولت، مردم» (ميرزايي، 1384، ص 166).
گاهي لازم است براي درك بهتر خوانندگان و رساندن محتواي متن، دو يا سه واژه به عنوان افزوده شود. در اين زمان معنا را فداي اختصارگويي نكنيد و واژه‏هاي موردنظر را به عنوان خود اضافه كنيد. توجه داشته باشيد كه نوشتن يا انتخاب يك عنوان مختصر و گويا هنري است كه مي‏تواند به پذيرش مقاله‏ي شما و افزايش خوانندگان آن كمك نمايد.

عنوان مقاله مي‏ بايست تا حد امكان جذاب باشد

همان‏گونه كه گفته شد، اولين چيزي كه خواننده بالقوه‏ي شما اعم از سردبير، داور، و خواننده‏ي نشريه با آن مواجه مي‏شود، عنوان است. اگر عنوان شما به خوبي جلب توجه نمايد. خواننده به خواندن متن ترغيب خواهد شد. مولف مي‏بايست تلاش نمايد عنواني را تهيه كند كه هم جذاب و هم گويا باشد. وقتي شما در زمان نگارش عنوان خود به جذابيت مي‏انديشيد، مي‏بايست مراقب باشيد كه اين انديشه موجب از دست رفتن گويايي نشود و روي ساير ويژگي‏ها تاثير منفي نگذارد. بحث جذابيت در خصوص مقاله‏هاي معمولي كه خوانندگان آن‏ها افراد عادي هستند، مصداق زيادتري دارد. اما، در مقاله‏هاي علمي، رسايي و گويايي عنوان از اهميت بيشتري برخوردار است.  براي اين‏كه بتوانيد عنواني جذاب براي مقاله خود انتخاب نماييد، پيشنهاد مي‏شود به چندين عنوان مقاله‏هاي نزديك به مقاله خود، مقاله‏هاي نشريه‏هاي نزديك به نشريه‏ي موردنظرتان و حتي مقاله‏هاي چند شماره‏ي نشريه‏ي موردنظرتان، به عنوان‏هاي انتخاب شده براي كتاب‏ها مراجعه كنيد و پس از نگاشتن عنوان خود، آن را در اختيار چند دوست خوش ذوق و حتي چند متخصص قرار دهيد تا نظرهاي انتقادي و اصلاحي ان‏ها را دريافت داريد و آنگاه با جمع‏بندي همه جوانب به يك عنوان مناسب برسيد.

عنوان مقاله مي ‏بايست سرراست و در برگيرنده ‏ي واژگان كليدي مربوط به مطالعه باشد

عنوان مي‏بايست بتواند مضمون محتواي متن را حدس بزند. اين امر بويژه در خصوص مقاله‏هاي علمي صادق‏تر است. بنابراين، از به كار بردن عنوان‏هاي فريبنده‏اي كه يا به متن ارتباطي ندارند و يا ارتباط اندكي دارند خودداري نماييد. توجه نماييد كه در مقاله‏هاي تخصصي، خواننده‏ي بالقوه احتمالا خود متخصص است و يا اين‏كه دست كم الفباي حوزه‏ي موردنظر را مي‏داند و اگر شما بخواهيد او را با عنواني فريبنده فريب دهيد، ممكن است بعدها مجبور شويد چندين برابر وقت و انرژي صرف نماييد تا حيثيت از دست رفته‏ي خود را بازيابيد. پس، سعي كنيد با انتخاب كليدي‏ترين واژگان متن مقاله‏ي خود عنوان سرراست را تهيه نماييد تا گوياي متن مقاله‏ي شما باشد.
بنابراين، تلاش نماييد چند عنوان خوب را براي مقاله‏ي خود بنويسيد. اين عنوان‏ها تا حد ممكن مي‏بايست از واژگان كليدي غني و سرراست باشند. وقتي شما مقاله‏اي را در دنياي ارتباطات امروزي مي‏نويسيد، مي‏بايت يقين داشته باشيد كه آن در اينترنت يا اينترانت قرار خواهد گرفت. عنوان‏ها مهم‏ترين چيزهايي هستند كه مورد توجه موتور جستجو قرار مي‏گيرند. بنابراين‏، جستجوگر رايانه‏اي براي برطرف كردن نياز خود روي عنوان شما كليك خواهد كرد.

عنوان مقاله مي‏ بايست تا حد ممكن اختصاصي باشد

يكي از ويژگي‏هاي مهم جهان كنوني تخصصي شدن امور است. اين تخصصي شدن مي‏بايست در مقاله‏ها بويژه مقاله‏هاي علمي نيز ديده شود. در راستاي اين هدف، عنوان مقاله مي‏بايست با اعمال تحديدهايي اختصاصي شود. اين امر بويژه زماني صادق است كه اعمال تحديد در زمينه‏هاي خاصي از جمله حوزه‏اي، مكاني، زماني، و جمعيتي حائز اهميت باشد. «گاهي موضوع‏هاي مربوط به علوم اجتماعي از ويژگي چند رشته‏اي برخوردارند و بنابراين از چند منظر قابل برري مي‏باشند. براي نمونه، مي‏توان به پديده‏ي اعتياد از ديدگاه جامعه‏شناختي، روان‏شناختي، زيست‏شناختي، جغرافيايي، تاريخي و غيره پرداخت» (ميرزايي، 1388، ص 139). وقتي شما با موضوع‏هاي چند وجهي يا چند رشته‏اي مواجه هستيد و مي‏خواهيد از آن‏ها عنوان مقاله بسازيد و مقاله‏ي شما نيز جنبه‏ي علمي دارد و در اين حالت بطور قطع از منظر خاصي به آن پرداخته‏ايد، بهتر است اين منظر در عنوان شما ديده شود. براي نمونه، «تحليل جامعه‏شناختي مصرف ترياك»، يا «تاثير عوامل فرهنگي بر بروز بيماري ايدز».
هرچند عنوان‏هاي فوق مي‏توانند جذاب باشند، اما هنوز هم به اندازه ‏ي  كافي اختصاصي نشده‏اند و لازم است تحديدهاي بيشتري روي آن‏ها اعمال شود. تحديد مكاني يكي ديگر از تحديدهايي است كه اعمال آن بويژه در موضوع‏هاي علمي داراي موقعيت مكاني خاص ضروري به نظر مي‏رسد. «گاهي موضوع به گونه‏اي است كه انجام آن فقط در منطقه‏ي جغرافيايي خاصي موضوعيت دارد و يا به صورت عملي انجام آن در يك حوزه‏ي گسترده امكان‏پذير نيست شايد گاهي لازم باشد يك دامنه زماني بر عنوان مقاله اعمال شود. «يعني مشخص نمود كه زمان مورد بررسي به چه زماني تعلق دارد. آيا پژوهشگر قصد دارد كل تاريخ را مورد مطالعه قرار دهد و يا منظور او زمان خاص و معيني است» (ميرزايي، 1388، ص 139). اعمال حد زماني بويژه زماني صادق است كه بررسي موضوع موردنظر در مقاله در زمان خاصي موضوعيت داشته باشد و زمان تاثير مهمي بر مساله بگذارد. بنابراين، بهتر است در عنوان ظاهر شود. البته گاهي نشريه‏هايي بر اعمال محدوديت زماني تاكيد ندارند وحتي از آن رو گردانند، اما بايد دانست كه اگر زمان نقش تعيين‏كننده‏اي را در مساله‏ي موردنظر بازي مي‏كند، اعمال آن در عنوان مقاله ضروري است.

عنوان مقاله مي ‏بايست حاوي اصطلاح‏ هاي اختصاري و پيچيده نباشد

وقتي عنوان خود را مي‏نويسيد، طوري بنويسيد كه خواننده بالقوه شما در نگاه اول آن را بفهمد. بنابراين، اگر در عنوان خود از اصطلاح‏هاي پيچيده استفاده نماييد و خواننده‏ي شما مجبور شود براي درك آن‏ها به منابع ديگري رجوع نمايد، ممكن است از خير مقاله‏ي شما بگذرد. در عين حال، سعي كنيد در عنوان خود از به كار بردن اصطلاح‏هاي اختصاري يا مخفف بويژه آن‏هايي كه كمتر آشنا هستند، خودداري نماييد. البته، برخي از اصطلاح‏هاي اختصاري يا مخفف به اندازه‏ي كافي شايع و متداول هستند و حتي خوانندگان عادي با ان‏ها كاملا آشنا هستند، مانند: ايدز (AIDS) يا ناجا. در چنين مواردي كاربرد اين نوع اصطلاح‏ها در عنوان اشكالي ندارد. اما، اگر مخففي را در ا ختيار داريد كه كمتر براي خوانندگان آشنا است و آن‏ه ا را ممكن است سردرگم نمايد نظير IDA (انجمن بين‏المللي توسعه)، يا مخففي كه بر چند چيز مجزا دلالت دارد نظير ID (كارت شناسايي، دايره‏ي امنيت و اطلاعات، اداره‏ي اطلاعات)، از به كار بردن آن پرهيز نماييد و اگر بر  كاربرد آن اصرار داريد، سعي ك نيد كامل آن را در پرانتز بنويسيد.

عنوان مقاله مي‏ بايست فاقد واژه‏ هاي اضافي، بيهوده و مبهم باشد

گاهي ديده شده است كه برخي از نويسندگان از به كار بردن همزمان دو واژه‏ي هم معني در كنار هم لذت مي‏بردند و يا واژه‏هايي را در عنوان خود مي‏آورند كه داراي ابهام هستند. بايد به ياد داشته باشيد كه عنوان‏هاي كوتاه و قابل فهم به مراتب بهتر از عنوان‏هاي بلند و داراي ابهام هستند. بنابراين، سعي كنيد از ميان واژه‏ها يا اصطلاح‏هاي هم‏معني يكي را كه بيشتر به كار شما مي‏خورد و بار معنايي قوي‏تري دارد، انتخاب نماييد. براي نمونه، در عنوان خود اين‏گونه ننويسيد «بررسي رابطه‏ي زناشويانه و ازدواجي زوج‏هاي جوان تهراني». در اين عنوان واژه‏هاي «زناشويانه» و «ازدواجي» هم معني هستند و بنابراين يكي از آن‏ها مي‏تواند حذف شود. در عين حال، واژه‏ي ”بررسي“ نيز مي‏تواند حذف گردد، چون بررسي در مقاله نهفته است. پس، عنوان فوق را مي‏توان به اين صورت نوشت: «رابطه‏ي زناشويانه‏ي زوج‏هاي جوان تهراني»‎؛ يا در عنوان «پژوهشي در باب تاثير بازارهاي پولي و مالي بر ميزان انحرافات و كژروي‏هاي اجتماعي فروشندگان ارز و پول‏هاي خارجي در تهران» چند واژه‏ي اضافي ازجمله «پژوهشي در باب» و نيز چند واژه هم معنا از جمله «پولي و مالي»، «انحرافات و كژروي‏ها»، «ارز و پول‏هاي خارجي» به چشم مي‏خورد. مي‏توان عنوان فوق را اينگونه اصلاح كرد: «تاثير بازارهاي پولي بر ميزان كژروي‏هاي اجتماعي فروشندگان ارز در تهران».
عنوان مي‏بايست حاوي واژه‏ ها و اصطلاح‏ هاي پيش ‏داورانه، تعصب ‏آميز و احساس برانگيز نباشد. سعي كنيد يك عنوان واقع‏بينانه براي كار خودتان انتخاب كنيد. بنابراين، واژه‌ها و اصطلاح‏هايي كه براي خودتان انتخاب مي‏كنيد نيز مي بايست داراي بار واقع‏بينانه باشند. به ياد داشته باشيد كه يكي از بزرگترين دشمنان علم و آگاهي تعصب و پيش‏داوري و حتي بشي احساساتي بودن است.
پس، واژه ‏هايي را در عنوان خود بويژه عنوان‏ هاي علمي خود نياوريد كه نشانگر شخصيت سوگير و متعصب و پيش‏داور شما باشد. فرض كنيد اگر مي‏خواهيد درخصوص وضعيت بيكاري در ايران مقاله بنويسيد و احساس مي‏كنيد كه بيكاري در ايران يك بحران هست، عنوان خود را اين‏گونه انتخاب نكنيد: «بررسي مصيب ويرانگر بيكاري در ايران»؛ به جاي اين عنوان مي‏توانيد از يك عنوان داراي بار هيجاني كمتري استفاده نماييد، براي نمونه، «بحران بيكاري در ايران». يا وقتي كه درخصوص وضعيت مصرف قرص‏هاي روان‏گردان مقاله مي‏نويسيد، عنوان خود را اين‏گونه ننويسيد: «فاجعه‏ي خانمان‏سوز مصرف اكس در مهماني‏هاي شبانه در تهران»؛ به جاي اين عنوان مي‏توانيد از يك عنوان واقع‏ه بينانه‏ تر استفاده نماييد: «تأثير مخرب مصرف اكس در مهماني‏هاي شبانه در تهران».

عنوان مقاله مي‏بايست تا حد امكان بيانگر محتواي مقاله و متناسب با آن باشد

شايد مهم‏ترين كار در نوشتن عنوان اين است كه عنواني نوشته شود كه بيانگر محتواي متن باشد. «سعي كنيد از عنوان زيركانه يا فريبنده پرهيز كنيد. عنوان شما بايد مويد محتواي اصلي كارنوشت يا متن شما باشد. پس، سعي كنيد عنوان خود را طوري انتخاب نماييد كه خواننده با خواندن كل متن شما عنوان را مناسب ارزيابي نمايد و يا با ديدن عنوان شما بتواند محتواي متن را حدس بزند» (ميرزايي، 1388، ص 825). البته، ممكن است تهيه چنين عنواني كار دشواري باشد، ولي به ياد داشته باشيد كه هميشه شما در متن خود حكمي داريد و در اين حكم واژه‏هاي كليدي‏اي وجود دارد كه مقاله‏ي شما حول آن مي‏چرخد. پس، با تركيب درست اين كليدواژه‏ها يك عنوان مناسب براي خود تدارك ببينيد. فرض كنيد عنوان مقاله‏اي «روش‏هاي مبارزه‏ي مسالمت‏آميز» است. در اين‏جا، ما انتظار داريم كه با مطالعه‏ي مقاله بتوانيم همه‏ي روش‏هاي مبارزه‏ي مسالمت‏آميز را بياموزيم. حال فرض كنيد نويسنده‏ي مقاله فقط به برخي از روش‏هاي مبارزه مسالمت‏آميز پرداخته است و برخي ديگر را از قلم انداخته است. در اين صورت، ممكن است شما اين نويسنده را گزافه‏گو يا لاف‏زن ارزيابي نماييد. پس، بهتر است او عنوان مقاله‏ي خود را اين‏گونه بنويسيد: «كارآمدترين روش‏هاي مبارزه‏ي مسالمت‏آميز» يا «روش‏‏هاي كارآمد مبارزه‏ي مسالمت‏آميز».
توجه داشته باشيد، خواننده‏اي با خواندن عنوان شما تصور مي‏كند كه متن برايش مفيد است و مي‏تواند از آن استفاده نمايد. بويژه خواننده‏ي متخصص، و با صرف وقت زيادي مقاله‏ي شما را مي‏خواند و بعد متوجه مي‏شود كه متن مقاله هيچ ارتباطي با عنوان ندارد يا ارتباط اندكي با آن دارد و شما به عنوان نويسنده‏ي مقاله تا حدودي او را فريب داده‏ايد، ممكن است در دل حتي به شما ناسزا بگويد و اين امر در آينده‏ي مقاله‏نويسي شما تاثير منفي خواهد داشت. پس، حتما عنوان خود را متناسب با متن انتخاب نماييد.

عنوان مقاله مي ‏بايست با كمترين حروف ربط و علامت‏گذاري باشد

در هنگام نوشتن عنوان مقاله، واژه‏ ها را طوري پشت سر هم نيچينيد كه خواننده مجبور شود چند بار و با چند حالت مختلف عنوان شما را بخواند تا بفهمد. «صفت‏ هاي اضافي و سالاد اسامي  (رشته‏اي از اسامي با پوشش صفات براي ساختن عبارت‏هاي مبهمي چون «آناليز فعاليت پرستاران رابط بيمارستان‏هاي عمومي») بايد بطور جدي خلاصه شود» (ليلي من‏، برگرفته از هال، 1378، ص 58). به اين عنوان نگاه كنيد: «مطالعه‏ي همه‏گيرشناسي تاثير عامل‏ةاي مصرف داروهاي روان‏گردان روي بروز طلاق زنان جوان شهر تهران». اين عنوان داراي واژه‏ها يا اصطلاح‏هايي است كه پشت سر هم چيده شده‏ا ند وخواندن و درك آن در نگاه اول مي‏تواند دشوار باشد. اين عنوان مي‏تواند به اين صورت اصلاح شود: «تأثير مصرف داروهاي روان‏گردان روي بروز طلاق در ميان زنان جوان شهر تهران: يك مطالعه همه‏گيرشناختي».
گاهي برخي از نويسندگان سعي مي‏كنند براي ربط واژه ‏ها و اصطلاح ‏هاي مختلف به همديگر و حتي قابل درك كردن عنوان خود، از علامت‏گذاري‏هاي مختلف نظير ويرگول، نيم‏نقطه، دونقطه، خط تيره و غيره استفاده نمايند. هرچند كاربرد اين علامت‏ها در درك بهتر متن، بسيار مفيد است و به همين دليل در اين كتاب به تفصيل درباره‏ي آن‏هابحث خواهد شد‏، اما كاربرد بيش از اندازه‏ي آن‏ها در عنوان مي‏تواند به جذابيت عنوان آسيب زند.

برای استفاده از خدمات زیر با موسسه تماس بگیرید یا در قسمت ثبت سفارش، درخواست خود را درج کنید.

نوشتن مقالات مروری و علمی پژوهشی در همه رشته
استخراج مقاله از پایان نامه
ترجمه مقالا ت به انگلیسی
پذیرش تضمینی مقالات در مجلات ISI، ISC، SCOPUS، pub med
چاپ مقاله در مجلات تخصصی ISI، ISC، SCOPUS، pub med

درخواست خدمات پارس تز ایرانیان